Горецкий, Максим Иванович
| Максим Иванович Горецкий | |
| Максім Іванавіч Гарэцкі | |
| Псевдонимы: |
Максім Беларус, М. Б. Беларус и др. |
|---|---|
| Дата рождения: | |
| Место рождения: |
Малая Богатьковка, Могилёвская губерния, Российская империя ныне Мстиславский район Могилёвской области |
| Дата смерти: |
10 февраля 1938 (44 года) |
| Место смерти: | |
| Гражданство: | |
| Род деятельности: |
писатель, литературовед, переводчик, общественный деятель |
| Язык произведений: |
белорусский |
Максим Иванович Горе́цкий (белор. Максім Іванавіч Гарэцкі, 18.02.1893, Малая Богатьковка, Могилёвская губерния, Российская империя (сейчас — Мстиславский район Могилёвской области) — 10.02.1938, Вязьма, СССР) — белорусский писатель, литературовед, переводчик, фольклорист, деятель белорусского национального движения начала XX века.
Содержание |
Биография[править]
Максим Горецкий родился в деревне Малая Богатьковка на Мстиславщине в 1893 г. В крестьянской семье. В 1913 году окончил Горецкое землемерно - агрономическое училище. В 1913—1914 работал в Вильнюсе чертежником и землемером.
С началом первой мировой войны летом 1914 года Максим Горецкий пошёл добровольцем в армию, принимал участие в боях, был ранен. После госпиталя направлен в Павловское военное училище в Петрограде (1916), получил звание прапорщика и отправился на фронт. Вскоре был по болезни отправлен на лечение, а затем и вовсе уволен из армии.
В 1917 служил в Смоленском совете, сотрудничал с газетой «Известия Смоленского Совета». Работал в редакции газеты «Звезда», с которой в 1919 г переехал сначала в Минск с образованием БССР, а с образованием ЛитБел — в Вильнюс.
После аннексии Польшей Виленского края преподавал белорусский язык на учительских курсах в белорусской гимназии в Вильне. Также был редактором белорусских газет «Наша думка» (Наша мысль) и «Беларускія ведамасці».
Перед местными выборами 1922 года был арестован. Благодаря проходившим за пределами Польши акциям протеста против массовых арестов белорусских и литовских общественных деятелей был выслан в Литву.
В 1923 году переехал в Минск. В БССР работал преподавателем белорусского языка и литературы в Белорусском государственном университете, Коммунистическом университете в Минске, Минском ветеринарном техникуме, Белорусской сельскохозяйственной академии в Горках (в последней заведовал кафедрой белорусского языка, литературы и истории).
Являлся действительным членом Инбелкульта (Института белорусской культуры) — организации, предшествовавшей АН БССР. В этот период занимался изучением новейшей белорусской литературы.
Репрессии[править]
В 1929 году вместе со многими другими белорусскими литераторами подвергся критике в прессе, а 19 июля 1930 года был арестован по обвинению в причастности к «Союзу освобождения Беларуси» и вскоре был сослан на 5 лет в Киров (Вятку), где работал чертёжником.
С 1935 года работал учителем русского языка и литературы в поселке Песочня Смоленской области (теперь Киров Калужской области).
4 ноября 1937 года был повторно арестован НКВД. Согласно решению «тройки» НКВД расстрелян 10 февраля 1938 года.
15 ноября 1957 года был реабилитирован.
Семья[править]
Максим Горецкий был женат на Леонилле Устиновне Чернявской, от которой у Горецкого было двое детей — сын Леонид (погиб в 1944 году на фронте) и дочь Галина.
Творчество[править]
Дебют Горецкого как писателя состоялся публикацией рассказа «Лазня» (Баня) в 1913 году в газете «Наша Ніва», в которой в то время печатались многие белорусские писатели и поэты. В 1914 в городе Вильнюс вышел сборник «Рунь», издание оплатила княгиня Мария Магдалена Радзивилл. Впоследствии Горецкий издал несколько сборников рассказов и повестей. Многие произведения Горецкого посвящены пережитой им войне, в том числе и наиболее известные — «Ціхая плынь» (Тихое течение) и «На імперыялістычнай вайне».
В 1920 году Горецкий написал и издал первую историю белорусской литературы. Впоследствии им было написано ещё несколько работ по этой теме. Кроме того, Горецкий составил несколько белорусско-русских и русско-белорусских словарей.
Произведения Горецкого переведены на болгарский, латышский, литовский, немецкий, польский, русский и украинский языки.
Сам Горецкий перевёл на белорусский язык «Слово о полку Игореве», некоторые произведения Максима Горького, произведения Ю. Лебединского «Комиссары» и «Неделя»; А.Фадеева «Разгром».
Также Максим Горецкий работал в отрасли критики, был литературоведом и языковедом. Написал первым «Гісторыю беларускае літаратуры» (Вільня, 1920, 4-е выданьне, Менск, 1926). Автор литературно-критической работы «Маладняк» (1928), «Хрэстаматыі беларускае літаратуры. XI век — 1905 г.» (Вільня, 1922), «Руска-беларускага слоўніка» (з Г.Гарэцкім, Смаленск, 1918, 2-е выданьне, Вільня, 1920), «Беларуска-расійскага слоўнічка» (3-е выданьне, 1925), «Практычнага маскоўска-беларускага слоўніка» (з М.Байковым, 1924, 2-е выданьне, 1926). Выдаў зборнік «Народныя песьні зь мелодыямі» (запісаныя ад маці, мелодыі запісалі А.Ягораў і М.Аладаў, 1928).
Библиография[править]
- «Атрута» -1913
- «Рунь» — 1914
- «Антон» — 1919
- «Дзве душы» — 1919
- «Мутэрка» — 1920
- «Ціхія песні» («Ціхая плынь») — 1926
- «Досьвіткі» — 1926
- «Чырвоныя ружы» — 1923
- «Жартаўлівы Пісарэвіч» — 1925
- «Не адной веры» — 1928
- «Гапон і Любачка» — 1929
- «Віленскія камунары», «Камароўская хроніка» (произведение осталось незаконченным).
Память о Горецком[править]
В д. Богатьковка создан его музей имени Горецкого; в его честь названа библиотека в Горках, улицы в Минске, Мстиславле, Горках; установлены памятники в Минске и Вязьме, мемориальная доска в Горках. В 1997 создан Международный фонд братьев Горецких.
В 1993 году, по случаю столетия Максима Горецкого белорусская почта выпустила в обращение почтовую марку.
В Минске, на улице Революционной, установлены памятная доска и памятник в честь Горецкого[1]. М Горецкому поставлена в Вильнюсе мемориальная доска на здании бывшей Вильнюской белорусской гимназии.
Примечания[править]
Литература[править]
- Адамовіч, А. «Браму скарбаў сваіх адчыняю…» — Мн., 1980. — 224 с.
- Бугаёў, Д. Максім Гарэцкі. — Мн.: Беларус. навука, 2003. — 237, с.
- Бугаёў, Дз. Гарэцкі Максім Іванавіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т.Т.3. Веды — Графік / Беларуская Савецкая Энцыклапедыя; Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1971. — С. 374.
- Вабішчэвіч, Т.І. Максім Гарэцкі ў літаратурнай дыскусіі 1913 г.: да праблемы дыферэнцыяцыі нацыянальнай чытацкай супольнасці / Таццяна Вабішчэвіч // Максім і Гаўрыла Гарэцкія. Жыццё і творчасць (да 115-годдзя з дня нараджэння Максіма Гарэцкага): XVI Гарэцкія чытанні: матэрыялы чытанняў, Мінск, 15 лютага 2008 г. / [рэдкалегія: Р. Гарэцкі (адказны рэдактар) і інш.] ― С. 20―28.
- Гарэцкі, Р.Г. Браты Гарэцкія / Радзім Гарэцкі; [прадмова Дз. Бугаёва, с. 3―8]. — Мінск: Медысонт, 2008. — 340 c.
- Дасаева, Т.М. Летапіс жыцця і творчасці Максіма Гарэцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1993. — 87 с.
- Корань (Сінькова), Л.Д. Цукровы пеўнік: літ.-крыт. арт. – Мн.: Маст.літ., 1996. – 286 с.
- Лiўшыц У.М. Максім Гарэцкі — жыццё і творчасць. Метадычны матэрыял і парады ў дапамогу прапандыстам кнігі. Магілеў: абласное таварыства аматараў кнігі.1993. — 34 с.
- Макаревич, А.Н. В разных стилевых течениях: Проблема жанра и стиля в рассказах 20-х годов М.Горецкого и Т.Гартного. — Екатеринбург: Урал Плюс, 1995. — 176 с.
- Максімовіч, В.А. Беларускi мадэрнiзм: эстэтычная самаiдэнтыфiкацыя лiтаратуры пачатку XX стагоддзя / В.А.Максімовіч; [Навук. рэд. А.А.Лойка]. — Мн.: Бел. дзярж. ун-т, 2001. — 226, c.
- Мушынскі, А. Падзвіжнік з Малой Багацькаўкі: жыццёвы і творчы шлях Максіма Гарэцкага / Міхась Мушынскі; [навуковы рэдактар А. М. Макарэвіч]; Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовы і літаратуры імя Я. Коласа і Я. Купалы. — Мінск: Беларуская навука, 2008. — 509, [1] с., [8] л. іл.
- Пшыркоў, Юліян. Максім Гарэцкі і яго раман «Віленскія камунары» // Гарэцкі Максім. Віленскія камунары. Раман-хроніка. — Мн.: Беларусь, 1965. — 356 с.
- Фіцнер, Т.А. Неабароненасць жанчыны-маці ў патрыярхальным грамадстве (на прыкладзе твораў М. Гарэцкага і І. Мележа, Я. Коласа і К. Чорнага) / Т. А. Фіцнер // Сучасная беларуская літаратура і працэсы славянскага культурна-цывілізацыйнага ўзаемадзеяння: матэрыялы Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі: (Мінск, 28 мая 2008 года) / [рэдкалегія: В. А. Максімовіч (навуковы рэдактар) і інш.] ― С. 481―486. ― Бібліяграфія: 9 назв.
- Чмарава, М.І. Навуковыя працы В. Ластоўскага і М. Гарэцкага ў ацэнках чэшскай крытыкі 1920-х гадоў / М. І. Чмарава // Сучасная беларуская літаратура і працэсы славянскага культурна-цывілізацыйнага ўзаемадзеяння: матэрыялы Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі: (Мінск, 28 мая 2008 года) / [рэдкалегія: В. А. Максімовіч (навуковы рэдактар) і інш.] ― С. 500―504
- Чыгрын, І. П. Паміж былым і будучым: Проза М. І. Гарэцкага / І. П. Чыгрын. — 2-е выд., выпр. — Мн.: Бел. навука, 2003. — 166 с. ISBN 985-08-0539-0.
- Шышко, А.В. Традыцыі М. Гогаля ў беларускай літаратуры: на матэрыяле творчасці Я. Коласа і М. Гарэцкага / Алена Шышко // Славянскія літаратуры ў кантэксце сусветнай: VIII Міжнародная навуковая канферэнцыя, прысвечаная 125-годдзю з дня нараджэння Янкі Купалы і Якуба Коласа, 1―3 лістапада 2007 г., Мінск, БДУ: зборнік навуковых артыкулаў / [пад агульнай рэдакцыяй І. С. Роўды] ― С. 63―66.
- Гарэцкі Максім // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік; Склад. А.К. Гардзіцкі. Нав.рэд. А.Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994.— 653 с.
- Гарэцкія чытанні: Тэзісы дакладаў і паведамленняў (г.Горкі, 17-19 лютага 1993 г.) / Рэдкал.: У.М. Ліўшыц (адк.рэд.) і інш. — Горкі, 1993. — 148 с.
- Максім і Гаўрыла Гарэцкія і іх грамадска-культурнае і навукова-творчае асяроддзе: XV Гарэцкія чытанні, Мінск, 7 чэрвеня 2007 г. / [рэдкалегія: Р. Гарэцкі (адказны рэдактар) і інш.]. — Мінск, 2008. — 115 с.
- Успаміны, артыкулы, дакументы / склад. А.С. Ліс, І.У. Саламевіч. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1984. — 366 с.
- Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т.Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с., [8] к.: іл. ISBN 5-85700-142-0.
- Vytautas Žeimantas. Baltarusių rašytojas M.Hareckis ir jo senasis Vilnius // Lietuvos aidas, 2009 liepos 3 ir 4 d. (на литовск.)
Диссертации[править]
- Атрашкевич, В.И. Проблема автобиографизма в белорусской советской художественной прозе 20-х годов: На материале творчества Тишки Гартного,Горецкого,Якуба Коласа: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата филологических наук. — Мн., 1979. — 24 с.
- Голуб, Т.С. Тэксталогія твораў Максіма Гарэцкага: Прынцыпы выд. Поўнага збору твораў: Аўтарэф. дыс. на атрыманне вучон. ступ. канд. філал. навук: 10.01.11 / Голуб Тэрэса Станіславаўна; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т літ. імя Я.Купалы. — Мн., 2000. — 20 с.
- Дасаева, Т.Н. Паэтыка лірызму ў беларускай публіцыстыцы і мастацкай прозе: Аўтарэф. дыс. на атрым. вучон. ступ. д-ра філал. навук: 10.01.10 ; 10.01.01 / Дасаева Таццяна Мікалаеўна; Бел. дзярж. ун-т. — Мн., 2002. — 39 с.
- Кажамякін, Г.В. Ідэйна-мастацкая эвалюцыя творчасці Максіма Гарэцкага: аўтарэферат дысертацыі на атрыманне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук: 10.01.01 / Кажамякін Генадзь Вячаслававіч; Беларускі дзяржаўны універсітэт. — Мінск, 2007. — 21 с.
- Кныш, Л.С. Гутарковая камунікацыя ў мастацкай прозе Максіма Гарэцкага: спосабы стылізацыі: аўтарэферат дысертацыі на атрыманне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук: 10.02.01 / Кныш Ларыса Сяргееўна: 29.09.2006. — Мінск, 2006. — 20 с.
- Коротков, Н.Н. Ранняя проза М. Горецкого: проблема стиля: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата филологических наук: 10.01.03 / Коротков Николай Николаевич; Академия наук Белорусской ССР, Институт литературы им. Я. Купалы. — Минск, 1989. — 21 с.
- Маханьков, Ю.В. Становление белорусской советской прозы и традиции Л.Н.Толстого (Я.Колас,М.Горецкий,К.Чорный): Автореф.дис.на соиск.учен.степ.канд.филол.наук (01.01.02,01.01.01) / АН РБ,Ин-т лит.им.Я.Купалы. — Мн., 1991. — 19 с.
- Савіцкая, І.І. Лексікаграфічная спадчына М.Гарэцкага: моўна-гістарычны кантэкст, фарміраванне лексікону, нармалізатарская практыка: Аўтарэф. дыс. на атрыманне вучон. ступ. канд. філал. навук: 10.02.01 / Савіцкая Ірына Іванаўна; Беларус. дзярж. ун-т. — Мн., 2002. — 19 с.
- Сінькова, Л.Д. Беларуская проза ХХ стагоддзя: дынаміка жанравых структур: Аўтарэф. дыс. на атрым. вуч. ступ. д-ра філал. навук: 10.01.01 / Беларус. дзярж. ун-т. — Мн., 1996. — 41 с.
- Смаль, В.М. Беларуская аповесць для юнацтва 20-х гадоў XX стагоддзя: стылева-жанравая спецыфiка: Аўтарэф. дыс. на атрыманне вучон. ступ. канд. філал. навук: 10.01.01: 27.04.2004 / Смаль Валянцін Мікалаевіч; [Установа адукацыі "Брэсц. дзярж. ун-т ім. А.С.Пушкіна"]. — Брэст, 2004. — 20 с.
- Тарасова, Т.Н. Проблема "Человек и война" в творчестве Максима Горецкого и Анри Барбюса: Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. филол. наук: 10.01.03; 10.01.05 / Тарасова Тамара Николаевна; Акад. наук БССР, Ин-т лит. им. Я.Коласа. — Мн., 1986. — 20 с.
- Уткевич, В.І. Тыпалогія нацыянальнага характару ў творчасці Кнута Гамсуна і Максіма Гарэцкага: аўтарэферат дысертацыі на атрыманне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук: 10.01.03 ; 10.01.01: 20.02.2006. — Мінск, 2006. — 21 с.
- Шышко, А.В. Мастацкае ўвасабленне нацыянальнага характару ў драматургіі Максіма Гарэцкага: аўтарэферат дысертацыі на атрыманне вучонай ступены кандыдата філалагічных навук: 10.01.01 / Шышко Алена Вікенцьеўна. — Мінск, 2009. — 23 с.
Ссылки[править]
- Персоналии по алфавиту
- Писатели по алфавиту
- Родившиеся 18 февраля
- Родившиеся в 1893 году
- Родившиеся в Могилёвской губернии
- Родившиеся в Мстиславском районе
- Умершие 10 февраля
- Умершие в 1938 году
- Умершие в Вязьме
- Писатели Белоруссии
- Литературоведы Белоруссии
- Писатели СССР
- Репрессированные в СССР
- Расстрелянные в СССР
- Реабилитированные в СССР
- Посмертно реабилитированные
- Выпускники БГСХА

